Ο ρόλος του μέλους ΔΕΠ

Η επιτυχία του όλου εγχειρήματος αποτελεί ένα στοίχημα που μένει να κερδηθεί.

Γνωρίζοντας την γλώσσα των οπτικοακουστικών μέσων και μάλιστα τους πόρους και τον χρόνο που απαιτείται για να είναι το λιγότερο ευπρόσωπο το αποτέλεσμα αισθάνεται κάνεις ότι  η δική μας προσπάθεια είναι διπλά  δύσκολη σχεδόν ακατόρθωτη.

Αν σκεφτούμε ότι μια κανονική ταινία κινούμενων σχεδίων στην βιομηχανία του κινηματογράφου κυρίως στις ΗΠΑ χρειάζεται από την στιγμή της σύλληψης έως την έξοδο στις αίθουσες περίπου επτά χρόνια και μια ομάδα μόνιμα απασχολούμενων  καλλιτεχνών, καταλαβαίνουμε τι σημαίνει σε όρους χρονικών και μόνο μεγεθών  η πραγματοποίηση 13 ωριαίων  ταινιών και μάλιστα για δεκάδες μαθήματα.

Αν σκεφτούμε ότι μία κανονική ταινία πάλι στον χώρο της βιομηχανίας στοιχίζει από την προπαραγωγή έως την τελική εκδοχή πάνω από ένα εκατομμύριο δολάρια και για τις υπερπαραγωγές πάνω από εκατό εκατομμύρια καταλαβαίνουμε τι σημαίνει προϋπολογισμός για τετρακόσιες η και παραπάνω ώρες κινηματογραφημένου υλικού έστω και μαθημάτων.

Η εύκολη απάντηση θα ήταν μα εμείς δεν ανήκουμε σε αυτές τις κατηγορίες.

Κι όμως εν μέρει ανήκουμε.

Για την παραγωγή του τελικού προϊόντος δανειζόμαστε την κινηματογραφική γλώσσα και τεχνολογία άρα χρειαζόμαστε υποδομές, τεχνικές συνθήκες ήχου και εικόνας αν όχι τέλειες το λιγότερο ευπρόσωπες και βέβαια ένα δημιουργικό μοντάζ που να συνδέει το οπτικό υλικό που βρίσκεται σε διάφορες μορφές  με το υλικό από τις παραδόσεις.

Επί της ουσίας παράγουμε μια σειρά από αυτοτελείς ταινίες με σκοπό αυτές να δημιουργήσουν και μετά να κρατήσουν το ενδιαφέρον του φοιτητή ώστε να αποδώσει το εγχείρημα για μετάδοση της γνώσης και με αυτό το μέσον.

Για το λόγο αυτό το μέλος ΔΕΠ διαδραματίζει τον σπουδαιότερο ρόλο αφού από την δική του παρουσία κρίνεται το αποτέλεσμα . Λαμβάνοντας υπ όψη ότι έτσι κι αλλιώς ένα μέρος, ίσως το μεγαλύτερο, από την γοητεία της προσωπικής επικοινωνίας και του κλίματος που δημιουργείται στην αίθουσα κατά την διάρκεια της διδασκαλίας θα χαθεί καταλαβαίνουμε τι προσπάθεια πρέπει να γίνει για να αποδοθεί έστω και ένα μικρό ποσοστό από την μυσταγωγία που επιτελείται στην διά ζώσης επαφή με τους φοιτητές.

Ο καθηγητής εδώ είτε το θέλει είτε όχι επωμίζεται το κύριο βάρος για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Το σώμα του είναι το ενεργών υποκείμενο, ο λόγος του η βάση του νοήματος, οι κινήσεις του το περιεχόμενο του κάδρου. Αν θεωρήσουμε ότι το περιεχόμενο του μαθήματος είναι δεδομένο δεν είναι καθόλου δεδομένος ο τρόπος που αυτό θα μεταδοθεί μέσα από την οπτικοποίηση του .

Για την επίτευξη αυτού του σκοπού απαιτείται συνεχής και σταθερή συνεργασία με τον σκηνοθέτη η αυτόν που θα έχει τον τελικό λόγο για το γύρισμα.  Επειδή τα μαθήματα διαφέρουν ουσιαστικά μεταξύ τους για καθένα από αυτά θα πρέπει να υπάρχει διαφορετικό σενάριο αλλά και αφήγηση. Αλλιώς θα αποδοθεί ένα μάθημα αρχιτεκτονικής από ένα μάθημα φυσικής. Άρα η προετοιμασία είναι θέμα κοινής προσέγγισης  και διαφορετικής κάθε φορά εστίασης.

Το οπτικό υλικό είναι ένα μέρος πολύ σημαντικό για την αποτελεσματικότητα της μετάδοσης της γνώσης. Κι εδώ δεν είναι απαραίτητο το αντίθετο μάλιστα ο χειρισμός του να είναι ενιαίος σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Η χρήση του στην ταινία μπορεί και ίσως μερικές φορές επιβάλλεται να είναι διαφορετική στην ταινία απ΄ ότι στην παράδοση. Και σε αυτήν την περίπτωση χρειάζεται συζήτηση με τον σκηνοθέτη  πριν από το γύρισμα ώστε από κοινού να αποφασιστεί ποια θα είναι η σκηνοθετική γραμμή πρώτα για το γύρισμα και μετά για την προσθήκη του υλικού στο μοντάζ . Κι όπως είναι αυτονόητο ο σκηνοθέτης έχει άμεση ανάγκη την βοήθεια του διδάσκοντα γιατί ο ίδιος δεν μπορεί να γνωρίζει τις ιδιαιτερότητες του κάθε αντικειμένου . από την άλλη ο διδάσκων θα πρέπει να υπακούσει στις ιδιαιτερότητες της κινηματογραφική γλώσσας. Θα πρέπει να είναι διατεθειμένος να δαπανήσει χρόνο ακόμα και για  δοκιμαστικά γυρίσματα η για συμπληρωματικά μετά το τέλος του πρώτου γύρου. Θα πρέπει να διδαχτεί που και πως θα στέκεται που και πως θα κοιτά που και πως θα κινείται κάθε φορά. Αυτό θα καθοριστεί  από το σημείο που θα τοποθετηθεί η κάμερα. Το ιδανικό θα ήταν να υπήρχαν περισσότερες κάμερες κάτι που ο προϋπολογισμός δεν νομίζω ότι αντέχει. Για να υπάρχει λοιπόν το αποτέλεσμα που θέλουμε θα απαιτηθεί χρόνος για να γίνουν κάποιες συμπληρωματικές λήψεις η και επαναλήψεις με τοποθέτηση τις κάμερας σε διαφορετικό σημείο κάθε φορά.

Ο χώρος είναι βασικό στοιχείο της επιτυχίας της ταινίας.. Μερικές αίθουσες συχνά δεν ενδείκνυται για λόγους φωτισμού, θορύβου ακόμα και αισθητικής. Μήπως θα μπορούσε να υπάρξει σταθερός χώρος με δικούς του φωτισμούς και ομοιόμορφες συνθήκες ήχου ο οποίος να διαμορφώνεται κάθε φορά κατάλληλα για το κάθε μάθημα;;; αυτό θα είχε σαν αποτέλεσμα πλήρη έλεγχο του υλικού για να μην υπάρξουν εκπλήξεις ανομοιογένειας ακόμα και κακών λήξεων που μπορεί να χρειαστεί να αφαιρεθούν στο τέλος. Το δοκιμαστικό γύρισμα είναι μια λύση αλλά δεν κατοχυρώνει πάντα για την ίδια ποιότητα της εικόνας ούτε καν στο ίδιο μάθημα για να μην συζητήσουμε από μάθημα σε μάθημα.

Η χρήση οπτικού υλικού είναι ένα ζήτημα που επίσης θα πρέπει να λυθεί από την αρχή. Θα γίνει παράλληλα η ένταξη του η θα δοθεί η δυνατότητα να μπει μετά το γύρισμα στην επεξεργασία η και τα δύο; Αυτό θα δώσει μια ποικιλία στην εικόνα και θα κρατήσει πιο ενεργό τον θεατή. Η χρήση εικόνων, και άλλου τύπου υλικού είναι απαραίτητη για την τελική αίσθηση αφού μάλιστα δεν θα υπάρχει άλλη δράση. Αυτό προϋποθέτει και πάλι συνεργασία με την ομάδα υλοποίησης η οποία καλό είναι να συνεχιστεί και στο μοντάζ του υλικού. Εκεί μπορεί να διακόπτεται η ροή του λόγου είτε με εικόνες είτε με μικρά φιλμ. Η επιλογή τους και η τοποθέτηση εμβόλιμα στον λόγο απαιτεί χρόνο και συνεργασία με τον καθηγητή και μετά το γύρισμα στην αίθουσα αλλά σίγουρα θα λειτουργήσει πολύ θετικά στο τελικό αποτέλεσμα. Θα του προσδώσει μια ζωντάνια που είναι απαραίτητη για μεγάλης διάρκειας ταινίες.

Το θέμα της διάρκειας και της δομής του υλικού είναι πάντα απαραίτητο να ξανά δουλευτεί κατά την διάρκεια του μοντάζ. Ίσως κάποια στοιχεία  χρειαστεί να αντικατασταθούν, κάποιοι νοηματικοί άξονες να συμπληρωθούν ακόμα και συμπληρωματικά γυρίσματα μπορεί να χρειαστεί να γίνουν.

Είναι φανερό ότι η διαδικασία είναι επίπονη και χρονοβόρα αλλά δεν νομίζω ότι έχει νόημα να γίνει όλη αυτή προσπάθεια και το τελικό αποτέλεσμα να μην ανταποκρίνεται στις προσδοκίες τόσο του διδάσκοντα όσο και της ομάδας υλοποίησης. Εξ άλλου οι φοιτητές μας είναι μια γενιά που έχει εξοικειωθεί με τους κώδικες της κινηματογραφικής γλώσσας περισσότερο από κάθε άλλη. Αυτό κάνει την δική μας δουλειά πιο γοητευτική για αυτούς και την γνωστική διαδικασία πιο οικεία από την απλή ανάγνωση ενός εγχειριδίου. Από την άλλη η δική τους διαπαιδαγώγηση στα νέα οπτικοακουστικά  προϊόντα κάνει αυτή την ίδια δουλειά πιο σύνθετη γιατί θα έχουμε απέναντι μας  απαιτητικούς κριτές που πρέπει να κερδίσουμε αν θέλουμε η δική μας γνώση να γίνει κτήμα τους και γιατί όχι να τους ωθήσει να την πάνε παρά πέρα και οι ίδιοι.  Η  γλώσσα των εικόνων είναι όπλο στα χέρια του διδάσκοντα αρκεί η χρήση της να γίνει με τρόπο δημιουργικό που να ενεργοποιεί την συμμετοχική διαδικασία του αποδέκτη. Η παρουσία του καθηγητή, η προσωπικότητά του, ο χειρισμός των εννοιών από τον ίδιο αλλά και ο πλούτος του υλικού θα κινητοποιήσουν η θα αποθαρρύνουν τον φοιτητή.

Η αλήθεια των εικόνων θα είναι πολλές φορές αποκαλυπτική ακόμα και για μας τους ίδιους. Ας την αξιοποιήσουμε για την προώθηση της ουσίας των μαθημάτων μας. Όσο κι αν αυτό ακούγεται λίγο υπερβολικό έχουμε κι εμείς να μάθουμε από αυτήν την διαδικασία και μάλιστα πολλά. Είμαστε οι πρωταγωνιστές σε ένα δράμα του  οποίου την έκβαση δεν μπορούμε ποτέ να προβλέψουμε εκ των προτέρων. Η όλη αυτή εμπειρία θα αποτελέσει για πολλούς ένα πεδίο αναστοχασμού και πειραματισμού ακόμα και στον δικό του τρόπο διδασκαλίας ο καθένας μας.

Ας προσπαθήσουμε να το χαρούμε. Είναι μία περιπέτεια που σίγουρα θα βγάλει πιο πλούσιους αυτούς που θα την τολμήσουν αφού πρώτα όμως τους έχει κάνει να συνειδητοποιήσουν πόσο σύνθετη και δύσκολη δουλειά είναι η ανάπτυξη νοήματος μέσα από τις εικόνες. Η κάμερα θα γίνει ο καθρέπτης και των δικών μας ικανοτήτων να πείσουμε για αυτά που εμείς ήδη κατέχουμε ως γνώση.

Η επιτυχία απαιτεί συνεργασία, κοινές υποχωρήσεις και συνεχή διάλογο. Χωρίς συλλογικότητα αυτή η τιτάνια προσπάθεια θα καταντήσει διεκπεραίωση ρουτίνας με αποτέλεσμα την αδιαφορία των φοιτητών. Νομίζω ότι δεν το αξίζουμε αυτό σαν πνευματικοί άνθρωποι αλλά και σαν Πανεπιστήμιο Πάτρας.

Καλή δύναμη σε όλους μας.

Σωτηροπούλου Χρυσάνθη